Interdisciplinary Quranic Studies Research Institute, Shahid Beheshti University & Contemporary Thoughts Press Journal of Interdisciplinary Qur'anic Studies 2976-6982 5 1 2026 03 21 From Interpretation to Theory Construction: A Hermeneutical Shākilah‑Oriented Explanatory Model in Qur’an‑Based Psychology از تفسیر تا نظریه‌پردازی: الگوی هرمنوتیکی تبیین شاکله‌مدار در روان‌شناسی قرآن‌بنیان 89 120 107255 10.37264/JIQS.V5I1.5 EN Bagher Riahimehr Assistant Professor, Qur’an and Oriental Studies Department, Al-Mustafa International University, Qom, Iran 0000-0002-6476-0776 Journal Article 2026 01 24 The present study aims to design an appropriate methodological framework for research in Qur’an-based psychology. Its central problem is the absence of a coherent and operational model for extracting psychological propositions from the text of revelation. Most existing studies have either attempted to align Western psychological concepts with Qur’anic verses or lacked an internal logic for textual understanding. To address this challenge, the research is organized around hermeneutical analysis and a text-centered approach. It begins with a critical examination of two prevalent methods, namely, the comparative approach and structural semantic analysis. Subsequently, by integrating the logic of revelation with the principles of Islamic jurisprudential reasoning, the study formulates the principles and stages of a new methodological framework called the <em>Shākilah</em>-oriented explanatory model, which is developed through theoretical analysis and analytical comparison. The findings indicate that the <em>Shākilah</em>-oriented model has the capacity to elevate Qur’anic understanding from the level of interpretation to the level of scientific theory construction. The method is grounded in the analysis of the triadic structure of the speaker, text, and interpreter, and consists of four stages: problem identification, causal analysis, solution analysis, and <em>shākilah</em> structuring. Within this framework, meaning is determined by divine intent and the internal context of the text rather than by external scientific presuppositions. As a result, the psychological propositions of the Qur’an are reconstructed in the form of guidance-oriented laws and the inner structures of the human self, enabling their transformation into scientific models of human behavior and psychological development. Accordingly, this study provides a foundational basis for the production of religious knowledge in psychology and paves the way for future empirical studies grounded in the Qur’an. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی روش‌شناختی مطلوب در مطالعات روان‌شناسی قرآن‌بنیان انجام شده است. مسئله‌ی اصلی آن، فقدان چارچوبی منسجم و عملیاتی برای استخراج گزاره‌های روان‌شناختی از متن وحی است؛ زیرا بیشتر آثار موجود یا به تطبیق مفاهیم روان‌شناسی غربی با آیات پرداخته‌اند یا فاقد منطق درونی در فرایند فهم بوده‌اند. برای رفع این چالش، تحقیق بر پایه‌ی تحلیل هرمنوتیکی و رویکرد متن‌محور سامان یافته و از نقد دو روش رایج (تطبیقی و معناشناسی ساختاری) آغاز کرده است. سپس با تلفیق منطق وحی و اصول اجتهادی، اصول و مراحل الگوی جدید «تبیین شاکله‌مدار» در قالب مطالعه‌ی نظری و تطبیق تحلیلی تدوین شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که الگوی تبیین شاکله‌مدار توانایی ارتقای فهم قرآنی از سطح تفسیر به سطح نظریه‌پردازی علمی را دارد. این روش بر تحلیل ساختار سه‌گانه‌ی ماتن–متن–مفسر استوار است و از چهار گام مسئله‌شناسی، سبب‌شناسی، راه‌حل‌شناسی و شاکله‌بندی تشکیل می‌شود. در این الگو، معنا تابع اراده‌ی الهی و سیاق درونی متن است، نه پیش‌فرض‌های علمی خارج از متن. نتیجه آن است که گزاره‌های روانی قرآن، در قالب قوانین هدایت‌گر و نظام‌های درونیِ نفس انسان بازسازی می‌شوند و قابلیت تبدیل به مدل‌های علمی رفتار و رشد روانی را پیدا می‌کنند. بدین‌ترتیب، پژوهش حاضر زیرساخت تولید علم دینی در روان‌شناسی را فراهم ساخته و راه را برای مطالعات تجربی قرآن‌بنیان هموار کرده است. https://iqs.sbu.ac.ir/article_107255_3813130fca30d18434afa02b51072203.pdf