Interdisciplinary Quranic Studies Research Institute, Shahid Beheshti University & Contemporary Thoughts Press Journal of Interdisciplinary Qur'anic Studies 2976-6982 4 2 2025 12 22 A Critical Analysis of Textual Historicity in Abu Zayd’s Thought in Light of the “Spirit of Meaning” Theory in Transcendent Philosophy واکاوی انتقادی تاریخمندی متن در اندیشه ابوزید بر پایه نظریه «روح‌ معنا» در حکمت متعالیه 135 155 106948 10.37264/JIQS.V4I2.7 EN Mansoore Doagoo Lecturer, Faculty of Islamic Teachings, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran 0009-0007-9832-0027 Journal Article 2026 02 07 Nasr Hamid Abu Zayd’s theory of the “historicity of the text,” which emphasizes the primacy of cultural context in textual formation, reduces the revelation to a historically bounded linguistic message. By producing a rupture between the textual horizon of meaning and the horizon of the contemporary interpreter, this approach raises serious challenges for the efficacy and dynamism of the language of the Qur’an. The present study, with a critical approach, evaluates Abu Zayd’s linguistic model on the basis of the theory of rūḥ al-maʿnā (spirit of meaning) in Transcendent Philosophy (al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyyah). The findings indicate that Abu Zayd’s theory rests on two fundamental errors. First, an ontological rupture between text and author: by treating the text as an independent historical product, Abu Zayd separates it from its author’s trans-historical subjectivity. In contrast, in the rūḥ al-maʿnā model the text is a manifestation and existential continuation of the author, and a union between text and author is established that guarantees the persistence and vitality of meaning. Second, a spurious dualization of maʿnā and maghzā: Abu Zayd holds that maʿnā (meaning as a historical signified) is imprisoned in the past and must be contemporized by constructing a new maghzā (interpretive significance). By contrast, the rūḥ al-maʿnā theory, by explicating the mechanism by which words are instituted for the spirit of meaning, demonstrates that the signification of Qur’anic words is not constrained to the material-historical instances of the period of revelation; rather, words are instituted for general functions and universals. Accordingly, textual meaning possesses a fluid referential capacity that, without requiring a separation between maʿnā and maghzā, can be applied to novel instances in any temporal context. نظریه «تاریخمندی متن» نصر حامد ابوزید، با تأکید بر محوریت «بافتار فرهنگی» در شکل‌گیری متن، وحی را به یک «پیام زبانیِ محصور در تاریخ» تقلیل می‌دهد. این رویکرد با ایجاد گسست میان «افق معنایی متن» و «افق مفسر امروزی»، چالش‌های جدی در کارآمدی و پویایی زبان قرآن ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد انتقادی، به ارزیابی مدل زبانی ابوزید بر پایه نظریه «روح‌ معنا» در حکمت متعالیه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد نظریه ابوزید بر دو خطای بنیادین استوار است: نخست، «گسست هستی‌شناختی میان متن و مؤلف»؛ ابوزید با تحلیل متن به مثابه یک «محصول» مستقل و تاریخی، آن را از «مؤلف» فرازمانِ خود جدا می‌سازد. حال آنکه در الگوی روح‌ معنا، متن «تجلی» و امتداد وجودیِ گوینده است و میان متن و ماتن اتحادی برقرار است که ضامن بقا و پویایی معناست. دوم، «دوگانه‌سازیِ کاذب میان معنا و مغزی»؛ ابوزید معتقد است «معنا» (مدلول تاریخی) در گذشته حبس شده و برای معاصرسازی باید «مغزی» (دلالتِ تفسیری) جدیدی ساخت. در مقابل، نظریه روح‌ معنا با تبیین مکانیسمِ «وضع الفاظ برای ارواحِ معانی» نشان می دهد که دلالت الفاظ قرآن، مقید به مصادیقِ مادی و تاریخیِ عصر نزول نیست، بلکه الفاظ برای «کارکردها» و «حقایق کلی» وضع شده‌اند. بر این اساس، معنای متن دارای یک «ظرفیتِ ارجاعیِ سیال» است که بدون نیاز به تفکیک میان معنا و مغزی، قابلیت انطباق بر مصادیق نوپدید در هر عصر را داراست.

https://iqs.sbu.ac.ir/article_106948_432c3375525dbbb95ec20c7c680cebcc.pdf